Vragenlijst voor de Beleving en Beoordeling van Arbeid (VBBA)
Technische fiche Vragenlijst voor de Beleving en Beoordeling van Arbeid (VBBA)
Dit instrument is beschikbaar in het Nederlands en het Frans (Vécu du Travail) .
Wat doet deze tool ?
VBBA staat voor Vragenlijst voor de Beleving en Beoordeling van Arbeid en werd in Nederland ontwikkeld (Van Veldhoven, 1996).
De VBBA peilt zowel naar oorzaken van (on)welzijn, ook wel stressoren genoemd, als naar de stressgevolgen. Met de VBBA is het dus mogelijk om zowel de objectieve arbeidssituatie als de subjectieve beleving ervan te analyseren.
Wie gebruikt de tool ?
De VBBA wordt individueel ingevuld door de medewerkers van de organisatie. In de meeste gevallen wordt het instrument verspreid in de vorm van een vragenlijstonderzoek.
Wat levert deze tool op ?
De VBBA levert een analyse op van verschillende domeinen.
De oorzaken van onwelzijn worden op 4 niveaus van de arbeidssituatie geanalyseerd: arbeidsinhoud, arbeidsomstandigheden, arbeidsvoorwaarden en arbeidsverhoudingen.
- Aspecten van de arbeidsinhoud hebben betrekking op concrete taken die uitgevoerd worden. Meer specifiek gaat het dan over de aard en het niveau van het werk en de wijze waarop de arbeidstaken worden verricht.
- De arbeidsomstandigheden verwijzen naar de fysieke omstandigheden waarin het werk wordt uitgevoerd. Het gaat hier vooral om de mate om de lichamelijke, geestelijke en emotionele belasting die het werk met zich meebrengt.
- De arbeidsvoorwaarden hebben betrekking op de afspraken die tussen werkgever en werknemer over de condities waaronder het werk verricht wordt, gesloten werden. Meestal gaat het hier over afspraken die contractueel vastgelegd werden.
- Arbeidsverhoudingen betreffen de sociale verhoudingen in de organisatie. Hierin wordt een onderscheid gemaakt tussen twee soorten: de sociale verhoudingen die verwijzen naar de relatie met collega’s en leidinggevenden en de representatieve of collectieve verhoudingen die verwijzen naar de mate waarin werknemers inspraak en medezeggenschap hebben in de organisatie.
In de VBBA zijn diverse welzijnsindicatoren opgenomen: arbeidstevredenheid, herstelbehoefte, burnout, lichamelijke spanning, slaapstoornissen, emotionele reacties tijdens het werk en vermoeidheid tijdens het werk.
Doordat zowel oorzaken van onwelzijn (gesitueerd in de objectieve arbeidssituatie) als stressgevolgen (i.e. de subjectieve beleving door de werknemer) bevraagd worden in dit instrument, is het mogelijk om uitspraken te doen over de relatie tussen beiden.
Wat zijn de voor- en nadelen van de tool?
De kracht van dit instrument is de omvattendheid waarnaar gepeild wordt. Er worden maar liefst 27 dimensies in kaart gebracht. Belangrijk is ook dat deze erg betrouwbaar gemeten zijn en dat voor de meeste dimensie een invariant meetmodel (Franstaligen / Nederlandstaligen) geldt.
Daarnaast biedt het instrument het voordeel om zowel de objectieve arbeidssituatie als de subjectieve beleving van de werknemer te analyseren. Hierdoor kunnen meer gerichte actiepunten voorgesteld worden.
Dat laatste wordt nog meer in de verf gezet doordat voor deze tool een benchmark voorhanden is van ongeveer 45000 observaties. In de praktijk betekent dat erin de benchmarken industrie, dienstverlening, overheiddiensten en gezondheidszorg dikwijls een meer preciese indeling kan gezocht worden naar subsector of naar statuut, leeftijd, omvang contract, dienstregeling enzovoort die gebaseerd kan worden op een voldoende aantal organisaties.
De sterkte van dit instrument brengt echter ook een zwakte met zich mee: met meer dan 200 vragen is dit instrument relatief lang. Dat kan gedeeltijk opgevangen worden door een selectie van de schalen te nemen zoals het geval is in de Kern-Kern VBBA (8 dimensie) en de Kern – VBBA (11 dimensies). Om in te spelen op de specifieke problematiek in de organisatie kunnen deze kern-versie met schalen uit de uitgebreide VBBA bevraagd worden.
Contactinformatie
Extra achtergrondinformatie
Veldhoven M. van & Meijman T.F. (1994). Het meten van psychosociale arbeidsbelasting met een vragenlijst: de vragenlijst beleving en beoordeling van de arbeid (VBBA). Amsterdam: NIA.
Veldhoven M. van (1996). Psychosociale arbeidsbelasting en werkstress. (dissertatie) Lisse: Swets & Zeitlinger.
Veldhoven M. van & Broersen, J.P.J. (1999) Psychische vermoeidheid in de arbeidssituatie. Een verkenning op basis van gegevens verzameld door arbodiensten. Gedrag en Organisatie 12 (6), 347 - 363.
Notelaers, G., & Veldhoven, M. van (1999). Validering van de Kern-VBBA in Vlaanderen. Brussel: Nationaal Instituut voor Arbeidsomstandigheden.
Jonge, J. de & Rutte, C.G. (1999). Een quasi-experimenteel veldonderzoek naar de psychologische effecten van een flexibel kantoor concept. Gedrag en Organisatie 12, 427-444.
Veldhoven, M. van (2001). Te moe voor het paradijs. Werkstress: tussen weten en doen. Leuven: Acco.
Notelaers, G. Veldhoven, M. van (2001). Psychosociale arbeidsbelasting en werkstress in Vlaanderen en Nederland. Een vergelijking tussen Vlaanderen en Nederland aan de hand van de VBBA. Enkele resultaten en bedenkingen. In : G. Vandenbroucke (Red.). Verslagboek Arbeidsmarktonderzoeksdag. Antwerpen: Universiteit van Antwerpen.
Notelaers, G., Veldhoven, M. van (2001). Interroger le "vécu du travail" : présentation d'un outil spécifique d'analyse de la charge psychosociale de travail. Bruxelles: Institut National de Recherche sur les Conditions de Travail.
Notelaers, G. Hoedemakers, C. (2002). Uitgeperste jongeren, uitgebluste ouderen. Overwerk, nr. 3, 2002, 220-225.
Notelaers, G. Hoedemakers, C. (2002). De arbeidsbeleving binnen de gezondheissector. In : Overwerk, nr. 4, 2002, 157-163.
Notelaers, G. du Bus de Warnaffe, A. Hoedemakers, C. (2003). La lutte contre le stress au travail : contribution de l’analyse des equations structurelles au debat dans l’entreprise. In : Karnas, G. Vandenberghe, C. Delobbe, N. (eds). Bien-être au travail et transformation des organisations. Actes du 12 congres de psychologie du travail et des organisations, Louvain-la-Neuve, 2002. Association internationale de psychologie du travail de langue française. 2003
Notelaers, G. De Witte, H. (2004). De beleving van de arbeid in België : stand van zaken op basis van de VBBA. In : Over.Werk, Tijdschrift van het Steunpunt WAV, 3, p. 161-166.
Notelaers. G. De Witte, H. (2005). Hoe stresserend is psychotherapie voor de therapeut? In : Tijdschrift voor Psychotherapie, 31, 2, p. 122-139.
Notelaers, G. Hoedemakers, C. De Witte, H. Pepermans, R. (2005). Werken binnen de overheidssector : een verhaal met veel kleuren. In : Vlaams Tijdschrift voor Overheidsmanagement, 10, 3, p. 37-49.
Notelaers, G. De Witte, H. van Veldhoven, M. (2005). Kengetallen of grenswaarden voor psychische vermoeidheid in stressonderzoek. Een vergelijkende studie op basis van de data van de ‘Vlaamse werkbaarheidsmonitor’. In : Over.Werk, 4.
Notelaers, G. De Witte, H. (2005).Stress op het werk : een schets van risicopopulaties aan de hand van de DIOVA databank. Lezing op het Colloqium De preventie van stress op het werk, een stand van de actuele onderzoeksprojecten, FOD-Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, Brussel. 1 december 2005.
Notelaers, G. De Witte, H. (2005). Kwaliteit van de arbeid bij oudere werknemers. Lezing op het Colloqium De preventie van stress op het werk, een stand van de actuele onderzoeksprojecten, FOD-Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, Brussel. 13 december 2005.
Hoedemakers, C. Pepermans, R. Notelaers, G (2006). Stressoren en motivatoren bij leidinggevenden: hoe gaan zij er mee om? Over.Werk, 4, 2006.
Van den Broeck, A. Notelaers, G. & De Witte, H. (2007). Work Characteristics and work related well-being of older employees : A Jop Demand Resources Model perspective. Working Paper for the EAWOP Small Group Meeting ‘Ageing and work”. Tilburg University, January, 2007.
