Handen en armen

Ongevallen met letsels aan handen en armen maken een groot deel uit van het totale aantal arbeidsongevallen. Beschermende handschoenen zijn dan ook geen overbodige luxe. Het aanbod op de markt is zeer groot. Vooraleer een keuze te maken, moet er worden onderzocht welke risico’s er op de werkplaats voorkomen.

Veiligheidshandschoenen

Er zijn een aantal voorwaarden waaraan alle goede veiligheidshandschoenen moeten voldoen:

  • Geschikt zijn voor de handen die de handschoenen zullen dragen: sommige werknemers zullen een kleine maat nodig hebben, andere een grote maat.
  • Voldoende stevig zijn zonder afbreuk te doen aan de vingergevoeligheid van de handschoen.
  • Slijtvast zijn en bestand tegen scheuren.
  • Duurzaam gemarkeerd zijn met naam en/of logo van de fabrikant, maataanduiding, aanduiding van handschoentype en vervaldatum (indien van toepassing).

veiligheidshandschoenen.png

Bij het gebruik van een beschermende handschoen kan het nuttig zijn om onder de veiligheidshandschoenen lichte katoenen handschoenen te dragen, bijvoorbeeld om overtollig zweet te absorberen.

Verder is het goed om na het dragen van handschoenen de handen te wassen. Die zijn immers in contact geweest met bepaalde stoffen in de handschoenen. Die stoffen kunnen een effect hebben op de huid. Voorbeelden zijn additieven in rubber, latex wegwerphandschoenen met een hoge pH-waarde en het chroomgehalte in lederen handschoenen.

De meeste veiligheidshandschoenen kunnen eenvoudig worden gereinigd. In de documentatie die de leverancier aanlevert, moet dan worden vermeld hoe de handschoen moet worden schoongemaakt en gedurende hoeveel reinigingscycli de prestatieniveaus van de handschoen kunnen worden gegarandeerd.

Keuze afhankelijk van de risico’s

De keuze voor een bepaald type beschermende handschoen hangt af van het risico waartegen de handschoen moet beschermen.

Meestal worden de volgende risico’s onderscheiden:

  • mechanische risico's: de handschoen zal bestand moeten zijn tegen snijden, scheuren, prikken, ... 

Veiligheidshandschoenen
Veiligheidshandschoenen tegen mechanische risico's (Lid Febelsafe)

  • elektriciteit: isolerende handschoenen onderverdeeld in 6 klassen volgens de spanning die wordt gebruikt;
  • hitte en vuur: weerstaan aan vlammen, isoleren bij contact-, convectie- en stralingshitte of beschermen tegen projecties van gesmolten metaal;
  • koude: isoleren bij convectie- en contactkoude, waterdicht zijn, niet kraken of scheuren bij lage temperatuur;
  • chemische en biologische risico's (chemicaliën en micro-organismen): de handschoen moet vooral vloeistofdicht zijn.
    Denk eraan dat er geen handschoenen zijn die tegen alle soorten chemicaliën beschermen. Het meest geschikte handschoenmateriaal moet worden gekozen op basis van het type chemische stof waarmee wordt gewerkt. In de gebruikersinstructies moet een lijst terug te vinden zijn van de chemicaliën waartegen de handschoen getest is.
    Handschoenen die in handschoenkasten worden gebruikt, moeten een boord hebben die op de opening van de kast kan worden aangesloten.
    Vooraleer de handschoen te gebruiken ook nagaan of die binnenin niet vervuild of besmet is door het agens waarmee wordt gewerkt. Er is een specifieke techniek om de handschoenen uit te trekken zonder te worden besmet.

Veiligheidshandschoenen
Veiligheidshandschoenen tegen chemische risico's (Lid Febelsafe)

  • straling: beschermen tegen uitwendige straling. Zulke handschoenen bevatten lood of een ander zwaar materiaal dat in staat is om de straling af te zwakken.
    Om te beschermen tegen radioactieve besmetting wordt er gekozen voor een vloeistofdichte handschoen met een materiaal dat chemisch bestand is tegen de radioactieve stof.

Vaak zal een handschoen tegen verschillende soorten risico’s tegelijk moeten beschermen.

Ook het gebruikte materiaal hangt af van de beroepsrisico’s. Enkele voorbeelden hiervan:

  • Lederen handschoenen kunnen geschikt zijn tegen snij- en perforatierisico’s.
  • Als er grote mechanische risico’s zijn, kan gekozen worden voor handschoenen die opgebouwd zijn uit een vlechtwerk van metalen ringetjes (maliënkolderhandschoen).
  • Tegen stralingshitte beschermt materiaal met een reflecterende aluminiumlaag, maar tegen contacthitte is hittebeschermend materiaal of materiaal met veel lucht (bv. vilt) veel effectiever.

Als het materiaal van de handschoen allergieverwekkende of irriterende substanties bevat, moet dat op de gebruiksinstructies aan de gebruiker worden gemeld.

Let op! Uit de risicoanalyse voor een bepaalde werkpost kan blijken dat het dragen van handschoenen een extra risico met zich meebrengt. Mensen die bijvoorbeeld werken aan machines en daarbij handschoenen zouden dragen, kunnen met hun hand in de machine worden getrokken.
Vaak zal ook blijken dat er eerst andere preventiemaatregelen moeten worden getroffen.

Specifieke types veiligheidshandschoenen

Naast handschoenen die beschermen tegen bepaalde risico’s, zijn er nog specifieke types van veiligheidshandschoenen voor bepaalde taken, zoals de handschoenen die lassers dragen.

Deze handschoenen moeten meestal tegen veel risico’s tegelijkertijd beschermen.

Lashandschoenen moeten bijvoorbeeld elektrische weerstand hebben, slijt-, snij- scheur- en prikvast zijn, isoleren tegen hitte en weerstaan aan metaalspatten.

Verder zijn er nog handschoenen en wanten voor elektriciteitswerken, handschoenen voor brandweerlieden, ...

Soms moet ook de voorarm worden beschermd. Er worden dan meestal armkappen of manchettes gebruikt die de voorarm bedekken (van pols tot elleboog). Zulke kappen worden bijvoorbeeld gebruikt door werknemers in slachthuizen die instaan voor het uitbenen van dieren (gebruik van messen).

Informatie op veiligheidshandschoenen

Elke handschoen moet leesbaar en duurzaam gemarkeerd worden met:

  • naam of logo van de fabrikant;
  • aanduiding van het handschoentype;
  • maataanduiding;
  • de vervaldatum (indien toepasselijk);
  • verwijzing naar relevante normen;
  • passende pictogrammen.

Een voorbeeld van zulke markering op deze afbeelding:

markering

Pictogram

Betekenis

chemische_risicos.png

Chemische risico's

koude_risicos.png

Kouderisico's

risicos_met_hitte_en_vuur.png

Risico's met hitte en vuur

stralingsrisicos.png

Stralingsrisico's

statische_elektriciteit.png

Statische elektriciteit

mechanische_risicos.png

Mechanische risico's

snijwonden_en_messteken.png

Snijwonden en messteken

biologische_risicos.png

Biologische risico's

uitrusting_voor_brandweer.png

Uitrusting voor brandweer

kettingzaag.png

Kettingzaag

aansporing_om_informatieve_nota_te_lezen.png

Aansporing om informatieve nota te lezen

Dermatologische producten

In sommige werksituaties kunnen geen handschoenen worden gebruikt en kan de huid toch worden beschadigd. Bijvoorbeeld wanneer met bijtende producten wordt gewerkt die door kortstondig of langdurig contact de huid acuut of chronisch kunnen aantasten.

In dat geval kunnen beschermende crèmes of zalven worden gebruikt. Deze dermatologische producten doen dan dienst al beschermlaag. De beschermingsduur is meestal niet langer dan enkele uren.

De crème wordt voor de aanvang van de werken aangebracht op een zuivere, goed gewassen en droge huid. Na het werk wordt de crème met een reinigingsmiddel verwijderd.

Beschermingsmiddelen - Externe documentatie

Technisch en Wetenschappelijk Centrum voor de Belgische Textielnijverheid (Centexbel - België)

Centexbel is het Technisch en Wetenschappelijk Centrum voor de Belgische Textielnijverheid. Centexbel staat bedrijven uit de textielindustrie, dus ook producenten van persoonlijke beschermingsmiddelen(PBM), bij met het testen en de certificatie van hun producten. Het centrum doet bovendien aan onderzoek en ontwikkeling.

Brochures en publicaties over PBM en textieleigenschappen zijn beschikbaar in het Nederlands, Frans en Engels op de website van Centexbel.

Constructiv (België)

Het voormalige Nationaal Actiecomité voor Veiligheid en hygiëne in het Bouwbedrijf (NAVB) werd omgevormd tot ‘Constructiv’ en is het preventie-instituut van de bouwsector. Constructiv heeft als doelstelling om welzijn in de bouw te bevorderen.

Rapporten over veiligheid en gezondheid, zoals een dossier over persoonlijke beschermingsmiddelen in de bouwsector, zijn beschikbaar in het Nederlands en het Frans op de website van Constructiv.

Het Europees comité voor Normalisatie (CEN - EU)

CEN is het Europese Comité voor Normalisatie (Comité Européen de Normalisation), waar ook het Belgisch Bureau voor Normalisatie (NBN) deel van uitmaakt.
CEN publiceert maandelijks een lijst met de meest recente normen. Een zoekmotor waarmee men Europese normen kan opzoeken, is eveneens beschikbaar op de website van CEN (in het Engels).

Europese commissie (EU)

Op de website van de Europese Commissie staat er een lijst van de Europese normen voor PBM. Op deze website zijn bovendien andere nuttige documenten terug te vinden, zoals een praktijkgids voor werken op hoogte.

Meer informatie in het Engels op de website van de Europese commissie, in de rubriek European Commission > Growth > The European Single Market > European Standards.

European Safety Federation (ESF - Europa)

De “European Safety Federation” (ESF) is het Europees overkoepelend orgaan van nationale verenigingen van PBM-leveranciers. De federatie vervult dezelfde rol als het Belgische Febelsafe, maar dan op Europees vlak.

Meer informatie in het Engels op de website van de ESF.

Belgische Federatie van leveranciers van PBM (Febelsafe - België)

Febelsafe is de Belgische Federatie van leveranciers van PBM. De leden van Febelsafe kunnen bedrijven bijstaan in de selectie, het gebruik en onderhoud van PBM. Febelsafe engageert zich ook voor veiligheid en welzijn in het algemeen. Zo organiseert de beroepsfederatie lezingen, seminaries en beurzen over beschermingsmiddelen en veiligheid.

Meer informatie in het Nederlands en het Frans op de website van Febelsafe.

Het Britse arbeidsveiligheidsagentschap (HSE – Verenigd Koninkrijk)

Het Britse arbeidsveiligheidsagentschap “Health and Safety Executive” (HSE) stelt tal van brochures en infomateriaal over PBM ter beschikking. De website van HSE bevat voorbeelden van risicoanalyses, case studies, brochures, folders, ...

Meer informatie in het Engels op de website van HSE.

Belgisch Bureau voor Normalisatie (NBN – Belgique)

NBN is het Belgische Bureau voor Normalisatie. Via de website kunnen normen worden opgezocht en besteld. Het NBN heeft ook een bibliotheek waar normen gratis kunnen worden geraadpleegd.

Meer informatie in het Nederlands, het Engels en het Frans op de website van het NBN.

Suva (Zwitserland)

Suva is een Zwitserse ongevallenverzekeraar die regelmatig rapporten publiceert over beschermingsmiddelen. Suva stelt bovendien gratis e-learning modules ter beschikking, bv. over werken op bouwplaatsen.

Meer informatie in het Frans, het Duits, het Engels en het Italiaans op de website van Suva.

Inspiratiegids “Hoe kan je jouw werknemers stimuleren om gehoorbescherming te dragen?” (Arteveldehogeschool – België – 2023)

Gehoorbescherming wordt vaak niet (consequent) gedragen. Nochtans is de impact voor de werknemers, de ondernemingen en de maatschappij groot. Bedrijven geven aan de oorzaak voor het niet gebruiken van deze Persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) niet te kennen, noch de beste aanpak.

Het onderzoeksproject “EarCovered at work” ging op zoek naar een efficiënte en onderbouwde aanpak om gehoorbescherming op de werkvloer te stimuleren. In de praktijk wordt er namelijk vaak gewezen op de verantwoordelijkheid van de werknemer om gehoorbescherming te dragen. Toch kunnen onderneming zelf ook stappen ondernemen om een correct gebruik te promoten.

Het onderzoeksproject probeerde daarom de theorie om te zetten in de praktijk in 20 Vlaamse KMO’s / grote ondernemingen uit onder andere de grafische, hout-, bouw-, metaal-, voedings-, kunststof-, chemie-, en textielsector. Het deed dit aan de hand van een aantal stappen:

  • Stap 1: de redenen voor (non-)use van gehoorbescherming in de onderneming nagaan.
  • Stap 2: opstellen van de veranderdoelen op maat.
  • Stap 3: juiste methodes en technieken selecteren.

Tijdens een inspiratiedag in juni 2023 werden de onderzoeksresultaten van ongeveer 1.000 werknemers en de inspiratiegids die voortvloeide uit het onderzoek voorgesteld. De gids, die een aantal aanbevelingen doet, is beschikbaar op de website van het project, in de rubriek Ga zelf aan de slag!.

Parlementaire vragen

  • 529 Kamer - Schoonmaakproducten met sproeiers

Persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) - Regelgeving

Titel 2 van boek IX van de codex over het welzijn op het werk regelt het gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) en richt zich tot werkgevers, hiërarchische lijn en werknemers. Bijlage IX.2-2 is bijzonder belangrijk en preciseert waar het gebruik van PBM verplicht is.

Het is de omzetting in Belgisch recht van de Europese Richtlijn 89/656/EEG.

Meer informatie daarover en de reglementaire tekst staan op de website van de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de rubriek Thema's > Welzijn op het werk > Collectieve bescherming en individuele uitrusting > Persoonlijke beschermingsmiddelen.

Het KB van 31 december 1992 betreffende het op de markt brengen van persoonlijke beschermingsmiddelen richt zich tot de producenten van PBM.

Dat KB bepaalt dat PBM moeten voldoen aan fundamentele veiligheids- en gezondheidsvoorschriften en dat ze moeten vergezeld zijn van een nota die de gevaren omschrijft waartegen het PBM beschermt. Bovendien moet de nota gebruiks- en onderhoudsinstructies omvatten. PBM die aan dit besluit voldoen, dragen het CE-label.

Dat KB werd in het Belgisch Staatsblad op 4 februari 1993 gepubliceerd en is de omzetting in Belgisch recht van de Europese Richtlijn 89/686/EEG.

Op 31 maart 2016 werd de verordening 2016/425/EU van het Europees Parlement en de Raad van 9 maart 2016 betreffende persoonlijke beschermingsmiddelen en tot intrekking van Richtlijn 89/686/EEG van de Raad gepubliceerd. Deze wordt van toepassing op 21 maart 2018.

Meer informatie daarover en de reglementaire tekst staan op de website van de FOD Economie, K.M.O., Middenstand en Energie onder de rubriek Ondernemingen & Zelfstandigen > Veiligheid van goederen en diensten > Veiligheid van persoonlijke beschermingsmiddelen.

In de praktijk

  • Lawaai / Persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) / KMO
    Landbouw, bosbouw en visserij / Industrie / Bouw

    “EarCovered at Work”: inspiratiegids rond gehoorbescherming

    In juni 2023 stelde de Arteveldehogeschool in Gent tijdens een inspiratiedag de onderzoeksresultaten van “EarCovered at work”, het onderzoeksproject rond het gebruik van gehoorbescherming op het werk, voor.
  • Online training
    Online training
    Persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM)

    Online-Training TV: Persoonlijke beschermingsmiddelen

    In het Online-Training TV aanbod met interactieve videocursussen van Prevent is er een opleidingsvideo beschikbaar over persoonlijke beschermingsmiddelen. In de video komt ook ademhalingsbescherming aan bod.

Nieuws en evenementen

26.06.2023

Inspectiecampagne Arbeidsinspectie – Toezicht op het welzijn op het werk: vallen van hoogte blijft het belangrijkste risico voor de veiligheid op bouwplaatsen

Op dinsdag 6 juni 2023 voerde de Arbeidsinspectie - Toezicht op het Welzijn op het Werk van de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en...

Inspiratiedag veilig gedrag op het werk: gehoorbescherming

17.05.2023 11:05
Op 27 juni 2023 organiseert de Arteveldehogeschool in Gent een inspiratiedag rond het gebruik van gehoorbescherming op het werk. Tijdens de dag...
03.05.2023

Op de blog: Exoskeletten in de bouw en update van BeSWIC-berichten over diverse nieuwe technologie

Het gebruik van Exoskeletten is de voorbije jaren enorm toegenomen. Ze worden in diverse sectoren gebruikt, en dus ook in de bouwsector.
27.04.2023

Updates van BeSWIC-berichten over risico’s in de bouwsector

Op 14 april 2023 verscheen in het Belgisch Staatsblad het koninklijk besluit (KB) van 7 april 2023 tot vaststelling van een basisveiligheidsopleiding...
18.04.2023

Op de blog – Veilig onderhoud van hydraulische en pneumatische installaties: richtlijnen van CETOP

Het ‘Comité Européen des Transmission Oléohydraulique et Pneumatiques’ (CETOP) heeft een competentieschema ontwikkeld voor het veilig onderhouden van...
22.03.2023

Op de blog – Seizoenarbeiders en gedetacheerde werknemers: 19 affiches rond 4 risicovelden in 8 talen

Het Franse Ministerie van Arbeid, het Ministerie van Landbouw, de ‘Caisse nationale d'assurance maladie’ (Cnam), het ‘Institut national de...
24.02.2023

“Prevention through pictures”: 43 video’s in 3 talen

In 2015 werd het “Prevention through pictures”-project gepresenteerd op het 31ste Internationaal Symposium over Veiligheid en Gezondheid in de Bouw...
20.02.2023

Op de blog: het gebruik van nitrilonderhandschoenen onder gewone brandweerhandschoenen: advies HGR

In december 2022 gaf de Hoge Gezondheidsraad (HGR) advies 9542 rond het gebruik van nitrilonderhandschoenen onder gewone brandweerhandschoenen als...
19.01.2023

Op de blog: 50 jaar duikteam van de Civiele Bescherming

Het duikteam van de Civiele Bescherming bestaat vijftig jaar en dat werd op 15 december 2022 gevierd tijdens een plechtigheid in de operationele...
25.10.2022

Op de blog: Europees veiligheidspaspoort voor de theater- en eventindustrie

Het Sociaal Fonds Podiumkunsten (PC 304 voor de Vlaamse gemeenschap) heeft samen met het ‘Royal Institute for Theatre, Cinema & Sound’ (RITCS) en...